نظام اموزش فردی

مشاهده کودکان در نخستین روزهای زندگی به ما نشان میدهد که آنان از همان ابتدای زندگی با هم تفاوتهایی دارند. این تفاوتها در تمام جنبه های قابل مشاهده وجود دارد و همزمان با رشد کودکان ظاهر و پایدارتر میشود. تفاوتهایی در شکل ظاهر بدن، فعالیت، حساسیت و تحریکپذیری، شدت واکنش، دامنه توجه و نظم طبیعی و سازگاری با محیط و قدرت یادگیری و... بسیاری از این تفاوتها میتواند در چگونگی رشد کودک تأثیر بگذارد. بسیاری از این تفاوتها میتواند تحت تأثیر محیط نیز قرار بگیرد. دانستن این نکته که درمیان دانشآموزان مدارس تفاوت فردی وجود دارد به معلّمان و والدین و سایر افرادی که با کودکان ارتباط دارند کمک خواهد کرد تا در مواجهه با خصوصیات رشد و اختلالات رشد و نیز امر آموزش و پرورش و شیوه برخورد با دانشآموزان و انتخاب روش تدریس مناسب بطور عملیتر وعینیتر برخورد نمایند. و از این طریق در تثبیت بیشتر یا تعدیل اینگونه رفتارها مؤثر باشند در این رابطه میتوان نکات زیر را خاطرنشان ساخت.
همهی کودکانی که در یک سن مشابهی قرار دارند نباید انتظار داشت که به یک شیوه معینی رفتار کنند مثلاً از یک کودک باهوش طبیعی و هنجاری که از یک محیط فرهنگی محروم میآید نباید انتظار داشت که همانند یک کودکی که با همان توانایی هوشی دارای والدینی است که در سطوح بالایی از تعلیم و تربیت قرار دارند و فرزند خود را در آموزشهایش مورد حمایت و تشویق قرار میدهند از قدرتهای تحصیلی یکسانی برخودار باشد و یا در آموزش از یک میزان یادگیری برخوردار باشد. در تربیت کودکان هم از روشهای مشابه نمیتوان استفاده کرد ممکن است روشی که برای یک کودک مناسب باشد و ما را با موفقیت روبرو سازد برای دیگری مناسب نباشد و ما را با شکست روبرو سازد. بطور مثال ممکن است کودکی به روش کنترل قدرتمندانه از طرف اولیاء و مربیان پاسخ مساعدی بدهد زیرا این روش به او احساس امنیت میدهد ولی کودک دیگری ممکن است در مقابل همین روش از خود مخالفت، رنجش و خشم نشان دهد یا یک کودک ممکن است در رقابت با سایر کودکان واکنش مناسبی از خود نشان دهد در حالی که کودک دیگری ممکن است در رقابت با دیگران دچار تنش گردد و رفتار عصبی از خود نشان دهد.
▪ تفاوتهای فردی، برای هر فردی اعتبار و مسئولیت ویژهای به همراه دارد و او را به صورت یک وجود مستقل مطرح میسازد و این ویژگیهای مستقل افراد است که مردم را به یکدیگر علاقهمند میسازد و به عنوان مثال کودکی که در تفکرات و رفتارش از خود ابداع و خلاقیتی را نشان میدهد در گروه همسال خود بطور فعالتر شرکت خواهد کرد تا کودکی که در او هیچگونه ابداع و خلاقیتی وجود ندارد و درست همانند همسالان خود فکر میکند، صحبت میکند و یا عملی را انجام میدهد.
▪ کودکان را نباید با هم مقایسه کرد. آنها دارای استعدادهای متفاوتی هستند. مقایسه کردن و موفقیت دیگران را به رخ فرزند کشیدن و انتظارات غیرواقعبینانه از او داشتن و تفاوتهای فردی را نادیده گرفتن خطاهای تربیتی مهمی هستند. مقایسه زمانی میتواند درست باشد که دو نفر از هر جهت در شرایط مساوی باشند، تنها در این صورت است که میتوان انتظاری یکسان از آن دو داشت.
▪ انسانها معمولاً از لحاظ استعدادهای گوناگون یکسان نیستند برخی ازنظر هوشی ضعیف و برخی دیگر قوی هستند و بر این اساس موفقیت تحصیلی آنها یکسان نیست و نمیتوان انتظار یکسان از آنها داشت بنا براین پدر و مادر و همین طور معلمان و مربیان باید سعی کنند استعدادهای کودکان و نوجوانان را بدرستی شناسایی کنند و آنها را در زمینههایی که آمادگی و استعداد بیشتر دارند، هدایت کنند. و آنها را یاری دهند که استعدادهای خود را در آن زمینهها شکوفا سازند.
▪ معلّمان باید نسبت به اختلافات فردی یادگیرندگان با احترام برخورد کنند و در یادگیری مطالب درسی هرگز دانشآموزان را به رقابت با یکدیگر وادار نکنند و از یکسان بار آوردن آنها بپرهیزند. اگر معلّمان به تفاوتهای فردی فراگیرندگان توجه کنند تقریباً میتوان مطمئن شد که در هر کلاس همه آنان به اهداف و استانداردهای ملی آموزشی دست مییابند.
▪ بیان یک موضوع و تدریس یک کتاب خاص در یک کلاس، هرگز به معنای آن نیست که همه دانشآموزان به صورت کاملاً یکسان درک نموده و از آن بهره میجویند. بعضی از دانشآموزان زودتر میفهمند و بعضی نیاز به زمان و توضیح بیشتری دارند. در واقع معلّمی که با اصل تفاوتهای فردی آشناست از همه شاگردانش در فهم و درک موضوعات و ارائه پاسخها انتظار یکسان ندارد.
▪ توجّه به تفاوتهای فردی مربی را از قضاوتهای عجولانه و ناروا در مورد رفتارهای دانشآموزان به دور داشته و در پی بردن به علت واقعی بسیاری از رفتارهای ظاهراً نامطلوب ایشان نظیر سؤالات مکرر، شیطنتها، گوشهگیریها، تجدید شدنها، مردود شدنها و به اصطلاح تنبلیها کمک میکند.
● نتیجهگیری
یادگیرندگان مختلف با سرعتهای متفاوت میآموزند. روش آموزش معلّم باید به گونهای طرحریزی شود که دانشآموزان بتوانند با سرعت متناسب با تواناییهای خود پیش بروند. بعضی از یادگیرندگان نیاز به توجه و کمک بیشتری از سوی معلّم دارند و لازم است تکالیف و تمرینهای بیشتری انجام دهند تا به هدفهای آموزشی درس مسلط گردند، در حالی که برخی از آنها با اندک راهنمایی میتوانند راه خود را بیابند و سریعاً به مقصد برسند. معلّم باید در اجرای روشهای آموزشی خود تفاوتهای فردی دانشآموزان را در توانایی و سرعت یادگیری در نظر گیرد و فنون آموزشی متناسب با آنها را مورد استفاده قرار دهد بنابراین وجود تفاوتهای فردی ایجاب میکند که در مورد هر کسی از روشی مناسب با روحیه او استفاده شود و اگر روشی درباره فردی یا افرادی کارساز بود آن را به همه با خصوصیاتی متفاوت تعمیم نداد و از برخوردهای کلیشهای در تعلیم و تربیت پرهیز کرد.